قديم1 به يك زبان محلي ترجمه شد، چون يك ترجمهٴ آنگلوسا كسوني آن را از شاه آلفرد كبير (نيمهٴ دوم سدهٴ نهم) در دست داريم. در پايان سدهٴ يازدهم، اين كتاب به پرونسي ترجمه شد (كه فقط 257 سطر آن باقي است). ژان نخستين كسي نبود كه آن را به فرانسه ترجمه كرد.
سه ترجمهٴ فرانسه مقدم بر ترجمهٴ او وجود دارد. اولين آنها از سيمون دو فرين2، رئيس كليساي هرفورد، دوست جرالد ويلزي، و پيشنماز شاه انگليس در 1184، بود. معروفترين اثر سيمون آيينهٴ كليساست كه در 1216، تأليف كرده است؛ و دربارهٴ آن بحثهاي زيادي شده؛ ولي پيش از آن، شايد پيش از پايان سدهٴ دوازدهم، داستان فلسفه را نوشت، كه ترجمهٴ
تسليات نيست، بلكه احتمالاً تلخيص و تحرير آن است. نخستين ترجمهٴ واقعي
تسليات فلسفهٴ بويتيوس به زبان فرانسه از شخصي ناشناس ومربوط به نيمهٴ اول سدهٴ سيزدهم است، و ترجمهٴ ناشناس ديگري است به گويش والون3 كه شايد پس از ترجمهٴ ناشناس و پيش از ترجمهٴ ژان موني صورت گرفته باشد.
اما در مورد ژان موني، قطعهاي از تسليات در داستان گل سرخ آمده است. ظاهراً پس از تأليف آن اثر بزرگ، او باقي وقت خود را صرف ترجمههاي منثور آثار لاتيني به فرانسه كرد. ترجمهٴ تسليات او به نام فيليپ خوب است، و ظاهراً آخرين اثر وي بوده؛ از اين رو، امكان دارد مربوط به نخستين سالهاي سدهٴ چهاردهم، باشد. ترجمهٴ ژان آخرين ترجمهٴ تسليات در قرون وسطا نبود؛ در اثناي يك سده و نيم بعدي، دست كم يك دوجين ترجمه و اقتباس از اين كتاب به زبان فرانسه صورت گرفت، و هيچ چيز از اين بهتر نميتواند نشاندهندهٴ تأثير عميقي باشد كه كتاب عالي بويتيوس در مردم فرانسه اعمال كرد.
نوشتههاي مربوط به كيمياگري كه به ژان موني نسبت داده شده، احتمالاً منحول است.
پطروس دو ترابيبوس4
فرانسيسي فرانسوي، كه در اواخر سدهٴ سيزدهم برآمد، شاگرد اوليوي (وفات: 1298). شرحي بر دو باب عبارات پطروس لومباردي نوشت. از كثرت صور در برابر نظريهٴ وحدت توما دفاع كرد.
دربارهٴ روبر سوربُني ¿ فصل آموزش و پرورش، دربارهٴ پيِر اوليوي ¿ فصل فيزيك؛ دربارهٴ آرمانگو پسر بلز،
¿ فصل مترجمان؛ دربارهٴ پير اوورني ¿ فصل حقوق.
1. شايد انتساب بويتيوس به دورهٴ باستان مورد اعتراض قرار گيرد، ولي تسليات فلسفهٴ او آيينهاي از طرز تفكر آن دوره است.
2.Alias Simon du Fresne, Fraxinetus (Ash) , Simund de Freine. Miss M. Bateson,
Dictionary of national biography, vol. 52, p.263, 1897.
3. از گويشهاي فرانسوي متداول در بلژيك Walloon
Petrus de Trabibus .4